4 cách vượt qua rào cản khi học tiếng Anh

Bạn vừa đi sai hướng. Google Maps nói "Recalculating..." rồi vẽ một tuyến đường mới. Bạn không quay xe - bạn chỉ đi tiếp. Không quở trách, không hỏi tại sao bạn đi sai, không yêu cầu bạn phải quay lại điểm xuất phát. Chỉ tính lại đường mới từ vị trí bạn đang đứng, rồi bạn tiếp tục.

Đó là cách GPS hoạt động. Và đó cũng là cách bạn nên học tiếng Anh.

Vì sự thật là: bạn sẽ đi sai. Sẽ nói sai từ, sẽ nghe không hiểu, sẽ viết câu mà người đọc phải đoán mò. Sẽ có tuần bạn học mỗi ngày rồi có tuần bạn không đụng đến tiếng Anh. Sẽ có lúc bạn cảm thấy mình không tiến bộ, sẽ có lúc bạn muốn bỏ. Mỗi lần như vậy, bạn không thất bại - bạn chỉ đi sai hướng, và điều bạn cần không phải là quay lại đầu đường, mà là "tính lại đường đi," rồi tiếp tục.

Dưới đây là bốn rào cản phổ biến nhất - bốn ngã rẽ mà hầu hết mọi người đi sai, và bốn cách để GPS của bạn vẽ lại tuyến đường.

Rào cản 1: "Mình sợ nói sai nên không dám mở miệng"

Bạn đứng trước người nước ngoài, hoặc trong lớp học, hoặc đứng một mình trước gương. Câu trong đầu có rồi, bạn biết mình muốn nói gì, nhưng miệng không mở ra - vì trong đầu bạn vang lên: "Nếu mình nói sai thì sao? Người ta cười mình thì sao?"

Mình muốn bạn nhớ một điều: bạn đã bao giờ cười một người nước ngoài nói tiếng Việt sai chưa? Chắc chắn có. Nhưng là cười thấy dễ thương, không phải cười khinh. Người nước ngoài nói "Cho tôi ăn phở" thay vì "Cho tôi một tô phở" - bạn hiểu họ muốn gì, và bạn thấy vui vì họ cố gắng nói tiếng Việt của bạn. Người bản xứ tiếng Anh cũng vậy - khi họ nghe bạn nói "I want eat rice" thay vì "I want to eat rice," họ không phán xét, họ hiểu, và nhiều khi họ sẵn sàng giúp bạn nói đúng hơn. GPS sẽ không bao giờ nói "Bạn rẽ sai rồi, về nhà đi" - nó nói "Tính lại đường đi," rồi đưa bạn đường mới. Mỗi lần bạn nói sai, đó không phải là dấu X đỏ, đó là lúc GPS tính lại - bạn học cách đúng, rồi đi tiếp.

Cách vượt qua: Đặt mục tiêu nói sai ba lần mỗi ngày. Đúng vậy - mục tiêu là nói sai, không phải nói đúng. Bởi vì khi bạn cho phép mình sai, bạn mới dám mở miệng, và chỉ khi mở miệng, bạn mới có cơ hội nói đúng. Ba lần nói sai hôm nay sẽ thành ba lần nói đúng tuần sau.

Rào cản 2: "Mình học hoài mà không thấy tiến bộ"

Đây là cảm giác tệ nhất. Bạn học mỗi ngày, làm bài tập, nghe podcast, ghi chép từ vựng - nhưng hai tuần trôi qua, bạn vẫn không nghe hiểu được đoạn hội thoại đó, vẫn không nói được câu đó. Bạn tự hỏi: "Mình có tiến bộ không hay đang lãng phí thời gian?"

Tại sao bạn không thấy tiến bộ? Vì bạn đứng quá gần. Bạn trồng một cái cây, mỗi ngày bạn nhìn nó, mỗi ngày nó trông giống hôm qua, bạn không thấy nó lớn. Nhưng nếu bạn chụp ảnh ngày đầu tiên và ảnh sau một tháng, bạn sẽ thấy khác biệt rất rõ. GPS đôi khi cần bạn nhìn bản đồ tổng thể, không chỉ nhìn mũi tên tiếp theo - tiến bộ tiếng Anh cũng vậy, bạn cần lùi lại một bước để thấy mình đã đi xa bao nhiêu.

Cách vượt qua: Mở nhật ký - sổ tay hoặc ghi chú điện thoại. Mỗi tối, viết ba điều bạn học được hôm nay, không cần to tát. Có thể là "học được từ tired," "nghe hiểu được câu how are you trong video," "nói được câu giới thiệu bản thân mà không cần nhìn giấy." Sau một tháng, đọc lại - bạn sẽ thấy mình đã đi được xa hơn tưởng tượng rất nhiều. Nhưng nếu bạn không ghi lại, bạn sẽ không bao giờ thấy, giống như GPS không thể vẽ bản đồ nếu không có dữ liệu chuyến đi.

Rào cản 3: "Mình không có môi trường thực hành"

Bạn học một mình, ở nhà, không có ai nói tiếng Anh cùng. Đọc sách, làm bài tập, xem video - nhưng toàn một chiều, không ai để nói chuyện, không ai sửa lỗi, không ai phản hồi. Giống như bạn đang theo GPS đi một mình trên đường trống - không xe cộ, không người đi bộ, bạn đi đúng hướng nhưng không có ai để hỏi "đường này có đúng không?" Bạn không được kiểm tra.

Cách vượt qua: Tạo môi trường cho mình, vì không ai tạo cho bạn được. Nói với chính mình - không điên đâu - mô tả hành động mình đang làm bằng tiếng Anh: "I am cooking eggs. I need salt. The eggs are ready." Mười phút mỗi ngày, rất hiệu quả. Ghi âm giọng mình, nói một đoạn, nghe lại - bạn sẽ nghe thấy lỗi phát âm mà khi nói bạn không nhận ra, rồi nói lại, lần hai sẽ tốt hơn lần một. Giống GPS: bạn nghe hướng dẫn, đi sai, nghe lại, đi lại.

Tham gia nhóm học online - rất nhiều group Facebook, Discord, Zalo nơi người Việt học tiếng Anh cùng nhau, không cần trình độ cao, có người mới bắt đầu giống bạn. Tham gia, đọc, và khi sẵn sàng, comment một câu tiếng Anh, bất kỳ câu nào. Hoặc tìm lớp học - ở đó có giáo viên sửa lỗi cho bạn, có bạn học để thực hành cùng, bạn không cần tự làm tất cả. Đôi khi GPS cần kết nối mạng mới tính đường chính xác được. Lớp học chính là mạng đó.

Rào cản 4: "Mình biết nhiều từ nhưng không ghép thành câu được"

Đây là triệu chứng của việc học từ rời. Bạn thuộc "apple", thuộc "eat", thuộc "morning" - nhưng khi cần nói "Sáng nay mình ăn táo," bạn đứng hình, vì bạn học từ một mình, không học cách ghép chúng. Quay lại GPS: bạn có tất cả các con đường trên bản đồ, nhưng chưa từng đi qua con đường nào, nên không biết đường nào nối với đường nào. Bạn biết tên đường, nhưng không biết cách đi.

Cách vượt qua: Thay vì học từ đơn, học cụm. Học "eat breakfast" thay vì học "eat" và "breakfast" riêng. Học "go to work" thay vì học "go" và "work" riêng. Học "I'm tired" thay vì học "tired" riêng. Khi bạn học cụm, bạn học luôn cách ghép - "eat breakfast" bạn biết "eat" đi với "breakfast," "go to work" bạn biết "go to" là một cụm. Sau này khi muốn nói gì, cụm từ bật ra tự nhiên, không cần ghép từng từ một. Giống như GPS đã lưu tuyến đường - bạn không cần tìm lại mỗi lần đi.

Thử thách một tuần

Mình có một đề nghị: đừng chỉ đọc xong rồi đóng tab. Hãy thử một tuần với kế hoạch này, bảy ngày, mỗi ngày một việc nhỏ, GPS sẽ dẫn bạn qua từng ngày.

• Ngày 1: Viết ba câu về bản thân bằng tiếng Anh. Sai cũng được.
• Ngày 2: Ghi âm mình đọc ba câu đó. Nghe lại. Có chỗ nào nghe kỳ không?
• Ngày 3: Tìm một video tiếng Anh năm phút. Nghe không cần hiểu hết. Ghi lại ba từ bạn nghe được.
• Ngày 4: Thêm một câu mới vào danh sách. Đọc to cả bốn câu.
• Ngày 5: Mô tả bữa trưa hôm nay bằng tiếng Anh. "I ate rice with chicken. It was good." Đơn giản vậy thôi.
• Ngày 6: Ghi âm mình nói về ngày hôm nay. Ba mươi giây. Nghe lại.
• Ngày 7: Đọc lại tất cả những gì bạn đã viết trong tuần. Nhìn lại. Tự nhận xét: mình đã đi được bao xa trong bảy ngày?

Một tuần. Bạn sẽ thấy mình làm được nhiều hơn tưởng tượng.

Còn nếu bạn cần người đồng hành

Tự học giỏi. Nhưng có những lúc bạn cần ai đó nói "đường này đúng rồi, đi tiếp đi" hoặc "đi sai rồi, quay lại rẽ phải" - giống như GPS, đôi khi bạn cần app dẫn đường. Lian English ở đó cho vai trò đó: lớp siêu nhỏ bốn đến sáu người, mỗi buổi bạn đều được nói, được nghe phản hồi, được đi sai rồi tìm đường mới - cùng giáo viên và bạn học, không ai phán xét, mọi người đều đang tìm đường giống bạn.

Nếu bạn muốn, hãy làm bài test trình độ miễn phí trên trang của chúng mình - xem bạn đang ở đâu trên bản đồ, rồi chúng mình sẽ giúp bạn tìm đường đến đích.

Đi sai không sao. Quan trọng là bạn vẫn đang đi. Và GPS luôn sẵn sàng tính lại đường mới.